Plastikowe zaloty. Ludzie wpływają na najbardziej podstawowe sfery życia zwierząt

19 czerwca 2026, 07:08

Jedwabnica szara (Chlamydera nuchalis) należy do najbardziej osobliwych ptaków świata. Samiec nie śpiewa i nie ma efektownego upierzenia, zamiast tego buduje. Konstruuje starannie dopracowaną budowlę z patyków, zdobi ją kolorowymi obiektami, a potem zaprasza samicę na przegląd. To ona ocenia jakość dzieła i na tej podstawie wybiera ojca swoich piskląt. Ewolucja pchnęła te ptaki w stronę architektury i wzornictwa zamiast biologicznego przepychu. I okazuje się, że człowiek zmienia tę strategię w sposób, jakiego nikt się nie spodziewał.



Po raz pierwszy sfotografowano najbardziej tajemnicze zwierzę wyspy Cozumel

15 czerwca 2026, 13:58

Na meksykańskiej wyspie Cozumel od tysięcy lat żyje niewielki ssak, którego istnienie do niedawna potwierdzały jedynie skamieniałości i garstka relacji świadków. Teraz, po ponad dwóch dekadach, jakie upłynęły od ostatniej obserwacji tajemniczego zwierzęcia, naukowcom udało się wreszcie sfotografować żywego osobnika – i to przy okazji jego ratowania.


Nauka o niezawodności: dlaczego jedne laptopy żyją 3 lata, a inne 10

15 czerwca 2026, 10:48

Każdy, kto kupił kiedyś laptopa za tysiąc złotych z marketu i patrzył, jak po dwóch latach rozpada się w rękach — pęka zawias, wypadają klawisze, bateria puchnie — zadawał sobie to pytanie. I każdy, kto widział dziesięcioletniego ThinkPada, który po przejściu przez trzech właścicieli wciąż pracuje bez zarzutu, zadawał sobie pytanie odwrotne. Dlaczego pozornie podobne urządzenia — ten sam procesor, podobny ekran, zbliżona masa — mają tak dramatycznie różną żywotność? Odpowiedź nie leży w magii ani w marketingu. Leży w inżynierii niezawodności — dziedzinie nauki, która zajmuje się przewidywaniem, mierzeniem i projektowaniem trwałości urządzeń. I która wyjaśnia przy okazji, dlaczego rynek używanego sprzętu biznesowego ma solidne, naukowe podstawy.


Niesamowite spotkanie w toni Morza Śródziemnego

12 czerwca 2026, 11:51

Porzucone przez rybaków sieci zabijają olbrzymią liczbę zwierząt, w tym należących do gatunków chronionych. Z ich powodu w męczarniach giną żółwie, ssaki morskie i duże ryby. Niedawno Healthy Seas, Ghost Diving i SDSS: The Society for Documentation of Submerged Sites zorganizowały misję, której celem było usuwanie takich sieci z Morza Śródziemnego.


Plastikowa czy drewniana – co nauka mówi o bezpieczeństwie mikrobiologicznym deski do krojenia

8 czerwca 2026, 07:54

Każdy z nas ma w kuchni deskę do krojenia. Zwykle nie zastanawiamy się nad nią zbyt długo. Leży na stole, czeka na marchewkę albo pierś kurczaka i zazwyczaj kończy dzień pod strumieniem gorącej wody. A jednak przez ostatnie dekady ten niepozorny przedmiot był obiektem badań mikrobiologicznych, regulacji prawnych i gorących sporów w środowiskach zajmujących się bezpieczeństwem żywności. Okazuje się, że wybór między deskami drewnianą a plastikową to nie kwestia estetyki – to sprawa zdrowia publicznego.


SpaceShield Hack 2026 – innowacje, które zmieniają przyszłość

7 czerwca 2026, 17:07

SpaceShield Hack to 24-godzinny hackathon, który zgromadził uczestników z całej Polski oraz Europy. Wydarzenie koncentrowało się na tworzeniu innowacyjnych rozwiązań odpowiadających na aktualne wyzwania technologiczne i społeczne – szczególnie w obszarach bezpieczeństwa, sektora kosmicznego oraz nowoczesnych technologii.


Krajobraz po katastrofie. Jak ptaki radzą sobie po pożarze lasu?

5 czerwca 2026, 10:18

Latem 2014 roku w środkowej Szwecji maszyna leśna spowodowała największy od ponad dwustu lat pożar lasu w Skandynawii. W ciągu zaledwie kilkunastu dni ogień strawił ponad 13 000 hektarów borealnego lasu iglastego w okolicach Västmanland. Zginęły miliony drzew, a krajobraz zmienił się nie do poznania. Jednak to, co dla wielu wyglądało jak ekologiczna katastrofa, stało się okazją, by zbadać, jak ptaki reagują na wielki pożar i co decyduje o tym, czy las zdoła odtworzyć swoją przyrodniczą wartość.


Podczas prac archeologicznych z latryny wyłonił się... świetnie zachowany średniowieczny notatnik

1 czerwca 2026, 09:35

W trakcie prac ziemnych poprzedzających budowę nowej siedziby władz miejskich w Paderborn natrafiono na wyjątkowo dobrze zachowany notatnik z XIII lub XIV wieku. Znalezisko wydobyto ze średniowiecznej latryny i właśnie temu miejscu zawdzięcza ono dobry stan zachowania. Wilgotne, pozbawione dostępu powietrza środowisko było idealnym konserwatorem materii organicznej. Przez 700–800 lat chroniło drewno, wosk i skórę przed rozkładem.


Wielkie badania pokazują, jak zwierzęta reagują na obecność ludzi

27 maja 2026, 09:04

Ekolodzy od dziesięcioleci dokumentują, jak fizyczne przekształcanie środowiska – urbanizacja, rolnictwo i infrastruktura transportowa – niszczą siedliska i spychają dzikie gatunki na margines. Jednak obok tego wymiaru istnieje drugi, znacznie trudniejszy do uchwycenia: dynamiczna, zmienna w czasie i przestrzeni obecność samych ludzi i pojazdów. Nowe badania opublikowane w czasopiśmie Science pokazują, że sam fakt naszej obecności w lesie, nawet bez jakiejkolwiek fizycznej ingerencji w środowisko, potrafi głęboko i mierzalnie zmienić zachowanie dzikich zwierząt.


Liście szpinaku nadzieją dla chorych na zespół suchego oka

20 maja 2026, 08:47

Zespół sucha oka dotyka ponad 1,5 miliarda ludzi na całym świecie. To nie tylko chwilowy dyskomfort, choroba prowadzi do bliznowacenia rogówki, chronicznego bólu i wrażliwości na światło, a badania łączą ją z depresją i obniżoną produktywnością. Obecne leki, choć skuteczne, są drogie i nierzadko powodują skutki uboczne utrudniające długotrwałe stosowanie. U podstaw choroby leży stan zapalny rogówki, który wyzwala agresywne chemicznie cząsteczki, reaktywne formy tlenu (ROS). Zdrowe oko neutralizuje je dzięki zredukowanej formie NADPH (fosforan dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego) – jednak w chorym oku poziom ROS przerasta naturalne mechanizmy obronne, co nakręca spiralę uszkodzeń.


Jubileusz 75-lecia Polskiej Akademii Nauk